قازاق ينتەرنەت تەلەۆيزياسى

كويلەك - سەربو يۆانوۆسكي

رەداكتور : ىبىراي | قاينارى : تارباعاتاي گازەتى | ۋاقىتى : 03-04-2018 10:29

A-A+

كويلەك
سەربو يۆانوۆسكي (سەربيا)

اۋدارعان: ابدىلدابەك اقىشتاي ۇلى


_ كىشكەنتاي دوسىم مەنىڭ،ءبىز ۇشەۋ ەدىك - دەدى ول، - وعان باسقالاردىڭ ءبارى كىشى بولىپ كورىندى، بويى مەنىڭ يىعىمنان اسپاسا دا، ءتىپتى، مەنى دە سولاي سانادى، - كىشكەنتاي دوسىم مەنىڭ، ءبىز ۇشەۋ ەدىك، - دەدى ول ءسوزىن تاعى دا ساباقتاي ءتۇسىپ، تاڭەرتەڭ اسىققان نەمەسە قوجايىن حانىمنىڭ ايەل مالايى ليزانىڭ نازارىن اۋدارعىمىز كەلگەن كەزدە ءبىز  قىزىل جۇدىرىعىمىز بەن ءبىر ءۇيىندى كەرپىشتىڭ تالقانىن شىعاراتىنبىز. مەنىڭ ايتقاندارىما سەنبەي تۇرسىڭ با، ءوزىڭ؟ ە، مەن وڭ قولىممەن ون كەرپىشتى ءبىر جولدا تالقانداپ، ەكىگە قاق جارىپ تاستاۋشى ەدىم، شىنى سول. الگى كىشكەنە ايەل مالاي قۋانا قول شاپالاقتاپ،ىلگەرىندى-كەيىندى كەتىپ ءماز بولادى دا قالادى. ءبىزدىڭ ءۇيىندى كەرپىشتى نە ءۇشىن تالقاندايتىنىمىزدى ونىڭ ءوزى دە، ءسوز جوق، تۇسىنەدى. ول قوجايىنعا ايتىپ قويماي ما دەپ وتىرسىڭ با؟ جوق، ايتپايدى. كىشكەنتاي دوسىم مەنىڭ، بۇل ءوزىمىز سياقتى ولارعا دا كوڭىلدى سەزىلەدى.
   _ ءبىراق، ءبىر جۇمىس قايتالاي بەرسە، ادامدى جالىقتىرىپ جىبەرەدى، مۇنى ءوزىڭ دە بىلەسىڭ. ءبىز كەرپىش شاعۋدان مەزى بولا باستادىق، ءتىپتى، ليرانىڭ وزىنەن دە جەريىن دەدىك. بۇل، مۇمكىن، ونىڭ ءبىر عاشىق جار تاۋىپ العاندىعىنان دا بولسا كەرەك. كۇيەۋ بالا ءبىزدىڭ ىشىمىزدەن شىققان جوق. ول باسقا ءبىر جۇمىس الاڭىنىڭ كۇزەتشىسى ەدى.  ايەل وعان جابىسا كەتتى،ءسويتىپ، جۇمىستان ايدالدى. بىرەۋ ەكەۋىنىڭ ۇستىنەن ءتۇسىپ ۇستاپ الدى دا ءبىر جولاتا كۇيرەتتى. ۇعىپ وتىرسىڭ با، ءوزىڭ؟ ءسويتىپ، جاپادان جالعىز سوپيىپ ءوزىمىز قالدىق. قانداي قوڭىلتاقسىپ قالعانىمىزدى ايتىپ سۇراما. ىستەلۋگە ءتيىستى ىستەردىڭ ءبارى ىستەلىپ بولدى، ءبىراق، ماۋسىم ءدال قازىرگى سياقتى شۇباتىلا بەردى.
_ ميزامنىڭ تۋعان كەزى، اۋا رايى كۇن سايىن جاقسارا بەردى. ءبىراق، بىزدە كەرپىش شاققاننان باسقا ەرمەك قالعان جوق. باستاپقى بىرنەشە كۇندەردە ءۇي جۇمىستارىن عانا ءسوز  ەتىسىپ جۇردىك. جۇرتتىڭ ميزام تۋعاندا ءۇي شارۋالارىن ءسوز ەتەتىن  ادەتى عوي، وسىدان كەيىن، ءتىپتى، ءۇي شارۋالارى دا قالمادى. ەندىگارى ايتىساتىن ەشتەمە تابىلمادى. ەندىگى ىستەيتىن جۇمىستارىمىز سالەم-ساۋقىت ساتىپ اكەلۋ بولىپ قالدى. سونىمەن، بازارعا ۇنەمى شىعىپ تۇردىق. قىس قامىنا بولا ءار كۇنى بىرنەشەۋىمىز بارىپ اياق كيىم، سىم ساتىپ اكەلەمىز. كەيبىرەۋلەر قاتىندارىنا كيىم-كەشەك اكەلەدى. شەتەلگە شىعىپ جۇمىس ىستەپ قايتقان سوڭ ۇيىڭە بىردەمەلەر الا قايتقانىڭ ءجون ەمەس پە، سولاي، كىشكەنتاي دوسىم مەنىڭ، ءبىزدىڭ ءومىر سالتىمىز مىنە وسىنداي ەدى. كەرپىش جايىندا ونان ارى ايتا بەرەتىن ەشتەمە قالعان جوق. ول قۇرعىرلار بىزبەن ماڭگى بىرگە عوي، ۇمىتايىقشى دەپ قانشالىقتى جانتالاسىپ كورسەك تە، ءتىپتى، قازىرگە دەيىن ۇمىتا الماي كەلە جاتىرمىز شىركىندەردى،-دەپ ول ايارلانا ءبىر كۇلىپ قويدى.
_ سونىمەن، وسىنداي بەيمازا كۇندەردىڭ بىرىندە مىناداي ءبىر وقيعا تۋعانى، كەشكە جاقىن، جۇگىرىپ فەند جەتتى. ءوڭى كۇرەڭىتىپ،    شيرىعىپ تۇر.
_  جوعالىپ كەتتى،— دەدى ول،- مەنىڭ كەشە ساتىپ اكەلگەن كويلەگىم جوعالىپ كەتتى. وتە تاماشا كويلەك ەدى، ٴاپپاق، قاتىرما جاعالى، جەڭىنىڭ اۋزى قوس استارلاپ تىگىلگەن. دۇكەن قىزمەتكەرلەرىمەن توقتاسقان كەزدە تابان ءبىر ساعات ايتىسىپ ەدىم.
_  ىزدەپ كور، كىم الىپ كەتە قويادى؟- دەدىم مەن.
ول كەتىپ قالدى، ەسىك بىتكەندى جاۋىپ تاستادى. ونان سوڭ بارلىق ءۇيدى بىردەن ارالاپ شىقتى. قاراۋدىڭ باسقا جولى قالعان جوق، «كويلەگىم ءسوزسىز قولدى بولدى» دەدى ول. ءبارىمىز اۋلاعا شىعىپ ونىڭ ءبىر ۇيدەن كىرىپ، ءبىر ۇيدەن شىققانىنا قاراپ تۇرمىز. قولىمىز قالتادا، ءۇن-ءتۇنسىز قالدىق. كەيدە وسىنداي كەزدە ءتىل قاتۋدىڭ اسا قيىنعا سوعاتىنى بار، ە، وتە قيىن بولادى. ءىشىڭ ءبىلىپ تۇرعان شىعار، ءبىز ءوزىمىزدى سۋىق قولدى ادام قۇساپ سەزىنە باستادىق، ايتكەنمەن، اشۋلانايىق دەدىك، باسقالاردىڭ نە ويلاپ تۇرعانىن بىلمەيمىن، ايتەۋ، وسى كويلەكتىڭ ۇرىسى مەن ءۇشىن ەڭ جەككورىنىشتى ادام بولعان كۇننىڭ وزىندە دە وعان مۇلدە قۋزاۋ سالمايتىندىعىم انىق ەدى.
ول كويلەگىن تاۋىپ الدى، الىپ شىقتى، ساۋساعىنا ءىلىپ الىپتى. ول شىعا كەلگەن كەزدە كەۋدەمىزدى تۇنشىقتىرىپ تۇرعان شيرىققان سەزىم دە بىردەن سەيىلە بەردى. ءبارىمىز ٴۇھ دەدىك. ول بىزگە قاراي ءجۇرىپ كەلەدى. الدەبىرەۋدى ىزدەپ ءجۇر. بىردەمنەن سوڭ جاتاعانداۋ ءبىر تاستىڭ ۇستىندە وتىرعان كەرپىش جيناۋشى جۇمىسكەرگە قاراپ تۇرا قالدى.
_ سەنبىسىڭ! — دەدى ول.
_  كەرپىش جيناۋشى جۇمىسكەر باسىن كوتەرگەن جوق، قيمىلسىز وتىر. جۇرت ءوزارا كۇبىرلەسە باستادى.
_ سەنسىڭ،— دەدى فەند تاعى قايتالاپ، كويلەكتى ۇرلاعان سەن.
_  ول بازاردان جاڭا عانا كەلدى،-دەدى بۋرىل شاشتى كۇزەتشى،- كەلگەلى كوپ بولعان جوق.
 كەرپىش جيناۋشى جۇمىسكەر قىبىر ەتەر ەمەس، ءوز باسىنان وتكەن ىستەردى ەسىنە تۇسىرگەن ادامداي،   الدىڭعى جاعىنا قاراي تەلمىردى دە قالدى.
_  كويلەك ونىڭ توسەگىندە تۇر ەكەن،- دەدى فەند. ونان سوڭ كەرپىش جيناۋشىعا قاراپ،- ايت، ايت، دەيمىن! - دەپ اقىرىپ جىبەردى،- بالەم سەنى مە، اۋەلى اپتىعىڭدى باسىپ الايىن، سوزگە ونان كەيىن كەلەرمىز،-دەپ داۋرىعىپ ەدى، ءبىراق، ول وعان، ءتىپتى، كوز قيىعىن دا سالعان جوق. سونىمەن فەند ارقان اكەلدى. جۇمىسكەر ءالى ءۇنسىز تۇر. ولار ونى بايلاپ ارقاننىڭ ءبىر  ۇشىن ماتشادان وتكىزىپ جىبەرگەنگە دەيىن ول ەشقانداي لەبىز بىلدىرمەدى. كاپەرىندە ەشنارسە جوق كىسىدەي، كوزدەرى تۇنجىراپ، ەكى قولىن توبەسىنە قويىپ، سىرەسكەن بويى تۇرىپ الدى. اياعىنا شاركەسىن كيمەپتى، سىمى دا جىرتىلىپ قالعان، ەكى اياعى سىرەسكەن باتپاق، كويلەكسىز، كەرەك دەسە، جەكەتىن دە تۇيمەلەمەپتى.
وندا كىسى قارايتىن تۇك تە جوق ەدى، جۇرت وعان انتالاپ تەسىلىپ تۇر. كوزدەرى وڭمەنىنەن ءوتىپ بارادى. ونى قارعاپ- سىلەپ جاتىر. بىرەۋ ونى، بىرەۋ مۇنى ايتادى.
  ەگەر ول بىرنەشە اۋىز تىلگە كەلسە، ءىس ناسىرعا شاپپاعان دا بولار ەدى. ءبىراق، ول سەرەيىپ، قاقشيعان بويى تۇرىپ العانى. ەكى قولى باسىنان اسىرىلا ماتشاداعى جىپكە اسۋلى تۇر. القا-قوتان قورشاعان جۇرت دۋ-دۋ ەتەدى، قاناعاتتانىپ تۇرعان جوق، ىشتەرىنەن كۇلەدى، كويلەككە كۇلەدى، مىنا جىمسىمانىڭ وسىنشالىق  ناقۇرىستىعىنا دا كۇلەدى.
ءسويتىپ، كۇزەتشى:
_ جارايدى، ونىڭ ءبىرىنشى،- رەتكى جازا باسقانى عوي، سولاي  ەمەس پە؟- دەدى. ولار ونى شەشىپ جىبەردى. ول قاراڭعى تۇن‍گە تەسىلە قاراپ بۇرىنعى تاسىنا بارىپ وتىرىپ الدى. جاتاقتاردا ەلەكتر لامپاسى جوق، تۇتاس شام بولاتىن، سول كۇنى كەشتە ول شام جاققان جوق، ءبىز ۇيىقتاۋ ءۇشىن ۇيلەرىمىزگە ەنىپ كەتكەندە سىرتتا قورادا جالعىز ءوزى قالىپ قويدى، وعان ەشكىم جولامادى. ول سول ورىندا قاراڭعى تۇنگە تەلمىرگەن بويى ءبىر ۋىس بولىپ ءبۇرىسىپ، تىپ- تىنىش وتىرا بەردى. جوق، ول قۇتىرعان ادامعا ۇقسامايدى، كادۋەلگى قالپىنان اۋعان جوق. عاجابى، كەيبىرەۋلەر ونى باقىلاعان دا بولار، ءبىراق، ءتۇن بويى ول جەردە وتىرىپ كۇزەتۋگە كىمنىڭ ءداتى شىدايدى؟
ەرتەڭىندە تاڭەرتەڭ قوڭىراۋ سوعىلاردىڭ الدىندا مەنى فەند وياتىپ جىبەردى. كويلەگىمدى تاعى ۇرلاپ كەتىپتى دەپ ويباي سالدى.
ول جۋان اياقتارىن مەنىڭ توسەگىمە سالىپ، تامعا بىردەم كوز جىبەردى. ونان جەرگە ءتۇسىپ كەتكەن جوق پا دەپ ەڭكەيىپ ءوز توسەگىنىڭ استىن قاراپ شىقتى. ءبىراق، ەدەندە دە كورىنبەيدى، ول «اڭعارى ول مەنەن كەشەگى ەسەسىن قايتارايىن» دەگەن بولۋ كەرەك. مەن وعان نە جازىپ   ەدىم؟ نەگە وسىنشالىق قۇتىرىندى؟ مەن ءوزىم دە جىندانىپ قالدىم. ساقشى شاقىرىپ كەلگەنىم ءجون ەدى!
بىردەمنەن كەيىن ولار ونى تاۋىپ الدى. ءولىپ قالىپتى. كەشەگى ءوزىن بايلاعان ارقاندا اسىلىپ تۇر. ءبىراق، ءازىر ارقان قىل مويىنىنان تۇزاقتالىپ قالعان. كوزدەرى باسقاعا دا، وزىنە دە قاراپ، سول باياعى كۇلكىلى كۇيىنەن اۋماي قالىپتى. ولار ونىڭ كويلەك كيىپ العانىن، فەندتىڭ الگى تاماشا، قاتىرما جاعالى، اق كويلەگىن كيىپ العاندىعىن بايقادى، ۇستىنە ىلگەنى وسى ەكەن.
ولار ارقاندى قيىپ جىبەردى. ءبىراق، كەش قالعان ەدى، وتە كەش قالعان ەدى. سونىمەن، كەنتكە كىسى كەتتى، شاماسى ءتۇس مەزگىلىندە قوراعا يتەرگەن ءبىر اربا كەلىپ كىردى، اربادان الدىمەن قوجايىن شىقتى، وعان ەكى ادام ىلەسە كەلدى. ولار بەينە جەرلەۋ  مۇراسىمىنا قاتىناسقانداي اياقتارىن وتە باياۋ باسادى. بىرەۋى بىزدەن اتقورادان تاۋىپ العان كەزدەرىڭدە ونى الباتى سيپاعان ادام بولدى ما دەپ سۇراپ ەدى. كۇزەتشى وعان: «ءبىز ونى ارقاندى قيىپ جاڭا عانا جاتقىزىپ تۇرمىز» دەدى. قوجايىنعا ىلەسىپ كەلگەن الگى ادام جەردە جاتقان سارعىش مۇردەگە ءبىرتالاي باجايلاپ قاراپ تۇردى دا ءوزىن ولتىرگەن بولۋ كەرەك دەگەندى ايتتى.
   بۇل پىكىرگە ەكىنشى بىرەۋى دە قوسىلدى، قوجايىن دا باسىن يزەدى، ءبىز دە ماقۇلداسىپ، باس يزەستىك. دەگەنمەن، توتەنشە بولدىرىپ كەتكەندەي سەزىندىك. تىرشىلىگىمىزدىڭ ءبىر بولەگى وسى مۇردەمەن قوساقتالىپ تۇرعانداي بولدى. كىشكەنتاي دوستىم مەنىڭ، ىشتەي وكىنىش ادامدى قاتتى ازاپقا سالىپ، تۇرالاتىپ كەتەدى ەكەن، ءبارىمىز دە ىشتەي وكىنىپ قالدىق. ءبىر ءتۇرلى جاۋاپكەرشىلىكتى ارقالاپ قالعانداي بولدىق. ءبىز ونىمەن تىنىستاس ەمەس پە ەدىك؟ ءبىز بايلاعان ارقان ەمەس پە؟ ءبىراق، ءبىزدى اۋىرەگە سالعان مۇردەنىڭ ءوزى ەمەس ەدى. ادام  ولگەن سوڭ ونىڭ مۇردەسىنىڭ دە كەرەگى جوق.
بىرىمىزگە ءبىرىمىز ايتاتىن  ءسوز تابا الماي قالدىق. ءارقايسىمىز وزىمىزگە جاقىن تۇرعان ادامنان قورقىپ تۇرعان سياقتىمىز، كوز جانارىمىز تۇتاس قاراۋىتىپ، قاراڭعى تارتىپ كەتكەندەي بولدى. كەڭ اۋلادان وتكەن كەزىمىزدە ەسىكتىڭ جوعارعى جاعىنداعى ماتشاعا قارامايىقشى دەپ قانشالىق زورلانساق تا، ءبىراق، ەكى قولى باسىنان اسىرىلا اسپاقتالعان كەرپىش جيناۋشى جۇمىسكەردى سوندا دا كورىپ كەلەمىز. ونىڭ ءوزىن دە، وزگەنى دە كورە قوياتىن سول ءبىر جانارى  ءبىزدىڭ وڭمەنىمىزدەن ءوتىپ كەتەردەي.
قوجايىن ەكى كۇننەن كەيىن تاعى دا كەلدى. كەرپىش جيناۋشى جۇمىسكەردىڭ ءىسى اداقتالعاندىعىن ايتتى. ەشقانداي ادامدى سۇراققا تارتپايمىز، ءبارى ايقىندالىپ ءبىتتى. ول سول كۇنى كەنتتە اقشاسىن تۇتاس ۇتقىزىپ كەلگەن سوڭ ءوزىن-ءوزى ولتىرگەن ەكەن دەدى. بۇكىل جاز بويى تاپقان اقشاسىن تۇتاس ۇتقىزىپ بولىپتى، ءتىپتى، تۇتاس ۇتقىزعانى سونشالىق، سوقىر جارماعى دا قالماپتى. وسى اقشالاردىڭ ورىنىن تولتىرۋ ءۇشىن، بۇكىل جاز بويى دەم الماي، ۇزاق ۋاقىت قىزمەت ىستەپتى.
قوجايىننىڭ ايتقانى شىن ەدى. مەن ونىڭ ءوزىن جاقتىرماسام دا، ايتقاندارىنىڭ شىن ەكەندىگىن ءبىلىپ تۇرمىن. كەرپىش جيناۋشى جۇمىسكەر بوياۋلى دوڭگەلەك تاباققا اقشاسىن تۇتاس ۇتتىرىپ العان. دوڭگەلەك تاباق اينالعان كەزدە كىشكەنە اق شارلار بوياۋلى  نومىرلەردەن سەكىرگەن بويى وتە بەرگەن. ونىڭ سول جەردە قولدارىن باسىنان اسىرا سوزىپ، ال اۋزىن سونشالىقتى تاس جۇمىپ تۇرىپ العان سەبەبى، مۇمكىن، وسىدا بولار، ءيت ءبىلسىن بە ونى.
_ «ال‍گى كويلەكتى ايتاسىڭ با، مەنىڭ كىشكەنتاي دوستىم، ءبىز ارقاندى قيىپ جىبەرگەندە، فەند ونىڭ ۇستىنەن سىپىرىپ العان. كەرپىش جيناۋشى جۇمىسكەرگە كويلەكتىڭ كەرەگى جوق. ءوزىڭ بىلەسىڭ، ادام دۇنيەگە كويلەك كيمەي كەلەدى، كەتكەن كەزدە دە كيمەگەنى ءجون.